Mua nông sản của nông dân: chứng từ nào để tính chi phí được trừ

Cập nhật ngày 20/10/2026.

Doanh nghiệp mua rau, lúa, cá… trực tiếp của nông dân thường không nhận được hóa đơn. Kế toán cần biết giữ chứng từ gì để khoản mua này được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Bài này tóm tắt quy định hiện hành.

Trả lời ngắn: nông sản chưa chế biến do người sản xuất tự bán ra không chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT), và người bán thuộc trường hợp lập bảng kê không phải dùng hóa đơn điện tử. Bên mua cần chứng từ trả tiền và bảng kê thu mua có người đại diện ký. Mua của một người từ 05 triệu đồng/ngày trở lên thì phải thanh toán không dùng tiền mặt.

Kế toán ghi chép chứng từ tại bàn làm việc, minh họa bài chứng từ mua nông sản của nông dân

Nông sản tự sản xuất bán ra không chịu thuế GTGT

Sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản chưa chế biến hoặc chỉ sơ chế thông thường, do tổ chức, cá nhân tự sản xuất bán ra, thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT (khoản 1 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15, sửa bởi điểm a khoản 1 Điều 1 Luật số 149/2025/QH15).

Người bán không phải dùng hóa đơn điện tử

Theo khoản 1 Điều 7 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh bán hàng thuộc trường hợp lập bảng kê thu mua theo pháp luật thuế TNDN thì không phải dùng hóa đơn điện tử, trừ khi tự đăng ký dùng. Vì vậy, bên mua lập bảng kê thay cho việc đòi hóa đơn.

Chứng từ để tính chi phí được trừ

Điểm b khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP yêu cầu, khi mua nông, lâm, thủy sản của người sản xuất, đánh bắt trực tiếp bán ra:

chứng từ chi trả tiền cho người bán;
bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ do người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền ký và chịu trách nhiệm;
mua của một hộ, cá nhân từ 05 triệu đồng/ngày trở lên thì thanh toán không dùng tiền mặt.

Mẫu bảng kê thu mua theo văn bản hướng dẫn thuế TNDN hiện hành, bạn nên đối chiếu với cơ quan thuế quản lý trước khi in sẵn mẫu.

Ví dụ (số tự dựng): Công ty A mua 800 kg lúa của ông B, trị giá 8.000.000 đồng trong một ngày. Vì từ 05 triệu đồng/ngày trở lên, Công ty A chuyển khoản cho ông B, ghi khoản mua vào bảng kê thu mua do giám đốc ký, và lưu chứng từ chuyển khoản kèm bảng kê.

Doanh nghiệp mua nông sản rồi bán lại cho doanh nghiệp khác

Doanh nghiệp, hợp tác xã mua nông sản chưa chế biến rồi bán lại cho doanh nghiệp, hợp tác xã khác thì không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT ở khâu này nhưng được khấu trừ thuế GTGT đầu vào (Luật số 149/2025/QH15).

Danh sách tự kiểm khi mua nông sản

Hàng là nông sản chưa chế biến hoặc chỉ sơ chế thông thường, do người bán tự sản xuất.
Bảng kê thu mua ghi đủ khoản mua, có người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền ký.
Có chứng từ chi trả tiền cho người bán.
Mua của một người từ 05 triệu đồng/ngày trở lên: đã thanh toán không dùng tiền mặt.
Hộ kinh doanh mua nông sản: hỏi cơ quan thuế quản lý về chứng từ chi phí áp dụng cho hộ kinh doanh.